Değerlendirme formu hazır olabilir; görüşmenin nasıl geçeceğini ise form değil, masada oturan yönetici belirler. Yöneticilerin çoğu bu göreve kendi alanındaki başarısıyla gelir ve zor bir konuşmayı nasıl yapacağını ona çoğu zaman kimse göstermemiştir. Bu yazı, yöneticinin kendini hazır hissetmediği görüşmelerin şirkette nasıl göründüğünü ve bunun neden olağan olduğunu anlatır.
Kısa Cevap
Değerlendirme görüşmesinin çalışan tarafından nasıl yaşandığı, büyük ölçüde görüşmeyi yapan yöneticinin kendini hazır hissetmesine bağlıdır. Bu konuda destek almamış bir yönetici görüşmeyi ya kısa tutup zor konulara girmez ya da niyetinden daha sert konuşur; iki durumda da çalışan aradığı netliği bulamaz. Bu yöneticinin eksikliği değildir: zor bir konuşmayı yapmak, zamanla ve destekle gelişen bir beceridir.
Tanıdık bir sahne: uzmanlıktan yöneticiliğe
İşini çok iyi bilen bir uzman, başarılı olduğu için yönetici olur ve bir süre sonra ekibindeki herkesle değerlendirme görüşmesi yapması beklenir. Dün birlikte çalıştığı arkadaşlarının emeğini bugün o değerlendirecek, bazılarına duymak istemeyecekleri şeyler söyleyecektir. Bu konuşmayı nasıl yapacağını ona bugüne kadar kimse göstermemiştir.
Bu çok olağan bir durumdur. Birçok şirkette yöneticilik, iyi yapılan bir işin doğal devamı olarak verilir. Teknik bilgi, müşteri ilişkisi ya da üretim deneyimi kişiyi bu göreve taşır. İnsanlarla zor bir konuyu konuşmak ise ayrı bir beceridir ve teknik başarı onu kendiliğinden getirmez.
Değerlendirme dönemi bu farkın görünür olduğu andır. Yıl içinde günlük iş temposunda hiçbir güçlük yaşamayan bir yönetici, takdiri ve gelişim alanını aynı konuşmada dile getirmesi gerektiğinde kendini hazırlıksız hissedebilir.
Görüşme iki yöne kayabiliyor
Yönetici kendini hazır hissetmediğinde görüşme çoğu zaman iki yönden birine kayar: ya kısa kesilir ya da niyetinden sert geçer.
- Kısa kesilen görüşme. Yönetici zor konulara girmez, genel ve olumlu birkaç cümleyle konuşmayı tamamlar. Çalışan iyi niyetle uğurlanır, ama neyi iyi yaptığını da neyi geliştirebileceğini de öğrenemez.
- Niyetinden sert geçen görüşme. Yönetici söylemesi gerekeni bir an önce söyleyip bitirmek ister; sözler tasarladığından daha keskin çıkar. Çalışan söylenenin içeriğini değil, tonunu hatırlar.
İki durumda da çalışan aradığı netliği bulamaz. Yönetici de görüşmeden çoğu zaman rahatlamış olarak değil, içine sinmemiş bir duyguyla çıkar.
Bir de forma sığınma hâli vardır. Konuşma, maddelerin sırayla okunmasına dönüşür; yönetici de çalışan da kâğıda bakar. Form tamamlanır, asıl konuşma yapılmamış olur. Bu da bir özensizlik değil, ne söyleyeceğinden emin olamayan birinin bulduğu güvenli yoldur.
Koşullar: zaman, dikkat ve bölünme
Görüşmenin koşulları, söylenenler kadar mesaj taşır. Yoğun bir günün arasına sıkıştırılmış, sık sık bölünen bir görüşme, söylenenler doğru olsa bile değer verilmediği hissini bırakabilir.
Yöneticinin takvimi çoğu zaman kendi işleriyle doludur ve değerlendirme görüşmeleri bu takvime sonradan eklenir. Görüşmeler dönemin son günlerine yığılır, art arda yapılır; sıranın sonundaki çalışan yorgun bir yöneticiyle konuşur. Burada eksik olan yöneticinin özeni değil, görüşmelere ayrılmış bir alandır.
Çalışan için bu konuşma yılın önemli anlarından biridir. Yöneticinin ayırdığı zaman ve gösterdiği dikkat, sözlerden önce okunur.
Yöneticinin kendi tedirginliği
Değerlendirme dönemi yalnızca çalışanlar için değil, görüşmeyi yapacak yönetici için de tedirgin edici olabilir. Bu tedirginlik çoğu zaman dile getirilmez, çünkü yöneticiden bu işi zaten bilmesi beklenir. Görüşme öncesinde bir yöneticinin aklından geçenler çoğu zaman şunlara benzer:
- Söylediğime itiraz ederse ne diyeceğim?
- Ücret konusu açılırsa ve cevabı bende değilse ne olacak?
- Yakın çalıştığım birine olumsuz bir şey söylersem aramız bozulur mu?
- Benim değerlendirmem diğer yöneticilerinkine göre katı mı, yumuşak mı kalıyor?
Bu soruların hiçbiri yetersizlik işareti değildir; işi ciddiye alan birinin sorularıdır. Yanıtsız kaldıklarında ise yönetici en güvenli bulduğu yola, yani konuşmayı kısa tutmaya ya da forma bağlı kalmaya yönelir.
Yöneticiler arasındaki fark ekipte konuşulur
Her yönetici görüşmeyi kendi bildiği şekilde yaptığında, çalışanların deneyimi yöneticiden yöneticiye değişir ve ekip bunu kendi arasında konuşur. Bir bölümde görüşme uzun ve ayrıntılı geçerken bir diğerinde kısa bir formalite olabilir. Bir yönetici cömert, bir diğeri katı değerlendirir.
Aynı form, farklı yöneticilerin elinde farklı deneyimlere dönüşür. Çalışan sürece duyduğu güveni çoğu zaman formdan değil, bu deneyimden çıkarır. Değerlendirme sürecinin ekipte nasıl yaşandığını performans değerlendirmesi ve motivasyon üzerine yazımızda daha geniş ele aldık.
Yöneticinin etkisi değerlendirme dönemiyle sınırlı da değildir. Yeni başlayan bir çalışanın ilk haftalarının nasıl geçtiği de büyük ölçüde yöneticisine bağlıdır; bu konuya yeni çalışanların erken ayrılması üzerine yazımızda değindik.
Kendinize sorabileceğiniz sorular
Yöneticilerinizin değerlendirme dönemini nasıl yaşadığını görmek için şu sorular yol gösterici olabilir:
- Yöneticileriniz bu göreve nasıl geldi; yöneticilik için ayrıca bir destek aldılar mı?
- Görüşmelerden önce yöneticilerinizle bu konuşmaların nasıl geçeceğini konuşuyor musunuz?
- Görüşmeler takvimde ayrılmış bir zamanda mı yapılıyor, yoksa günün arasına mı sıkışıyor?
- Farklı yöneticilerinizin ekipleri görüşmeyi benzer biçimde mi yaşıyor?
- Bir yöneticiniz zor bir görüşmeden önce kime danışabileceğini biliyor mu?
- Görüşmelerden sonra yöneticilerinize nasıl geçtiğini soruyor musunuz?
Bu soruları yöneticilerinizi sınamak için değil, onların bu dönemi nasıl yaşadığını anlamak için sormak yararlı olur. Bazılarına “emin değilim” demeniz olağandır; birçok şirkette görüşmenin formu konuşulur, görüşmeyi yapan kişinin hazırlığı konuşulmaz.
Yön: yöneticinin desteklendiği bir alışkanlık
Değerlendirme yalnızca İnsan Kaynaklarının ya da formu hazırlayan kişinin işi değildir; yöneticilerin sahiplendiği ve bu konuda desteklendiği bir yönetim alışkanlığıdır. Form ne kadar özenle hazırlanırsa hazırlansın, görüşmeyi taşıyan yöneticidir.
Bu desteğin nasıl bir biçim alacağı şirketten şirkete değişir. Yöneticilerinizin deneyimi, ekiplerin büyüklüğü ve şirketinizdeki konuşma alışkanlıkları belirleyicidir. Bu nedenle burada bir görüşme tarifi vermiyoruz; hazır bir kalıp, yöneticinin kendi sesini bulmasının yerini tutmaz.
Uzmanlıktan yöneticiliğe geçişe nasıl yaklaştığımızı Yönetici İnsan Kaynakları Eğitimi sayfamızda, değerlendirme sürecinin bütününü ise Performans Sistemi sayfamızda bulabilirsiniz. Yöneticilerinizin bu döneme nasıl hazırlanabileceğini ücretsiz ön görüşmede birlikte konuşabiliriz.
Sık Sorulan Sorular
Değerlendirme formumuz hazır; yöneticiler için ayrıca bir şey gerekir mi?
Form neyin konuşulacağını belirler, konuşmanın nasıl geçeceğini belirlemez. Çalışanın görüşmeden ne hissederek çıktığı büyük ölçüde yöneticinin kendini hazır hissetmesine bağlıdır.
Yöneticinin görüşmede zorlanması onun yetersiz olduğunu mu gösterir?
Hayır. Zor bir konuşmayı kırmadan ve net biçimde yapmak, zamanla ve destekle gelişen bir beceridir. Kendi alanında çok başarılı yöneticilerin bu konuda tedirginlik duyması sık görülür.
Deneyimli yöneticiler için de bu durum geçerli mi?
Olabilir. Uzun süredir yöneticilik yapan biri de zor bir geri bildirimi vermekte ya da bir itirazı karşılamakta zorlanabilir; bu konuda daha önce destek almamış olması olağandır.
Görüşmeleri yöneticiler yerine İnsan Kaynakları ya da üst yönetim yapsa olmaz mı?
Çalışanın günlük işini yakından gören kişi çoğu zaman yöneticisidir ve değerlendirmenin anlamı da bu yakınlıktan gelir. Hangi düzenin size uygun olduğu şirketinizin yapısına göre değişir; bunu birlikte konuşabiliriz.
Değerlendirme dönemi yaklaştı; yöneticilerimiz için nereden başlamalıyız?
Bu, yöneticilerinizin deneyimine ve ekiplerinizin yapısına göre değişir. Ücretsiz ön görüşmede mevcut durumunuzu konuşup size uygun yönü birlikte netleştirebiliriz.
Yöneticilerinizin bu döneme hazırlığını konuşalım
Değerlendirme görüşmelerinin ekibinizde nasıl yaşandığını ve yöneticilerinizin bu konuşmalarda nasıl desteklenebileceğini ücretsiz ön görüşmede birlikte ele alalım. Ücretsiz ön görüşme · yükümlülüksüz.
Ücretsiz Ön Görüşme Planla