futurist-ik
Ücret Yönetimi

Zam dönemi neden her yıl aynı tartışmayla geçiyor?

Yayın: Güncelleme: 6 dk okuma futurist-ik Uzman Ekibi

Zam dönemi birçok şirkette her yıl aynı tartışmayla geçer, çünkü “kime ne kadar” sorusunun cevabı ortak bir ölçüte dayanmadığında konuşma pazarlığa dönüşür. Sorun çoğu zaman bütçenin büyüklüğü değil, kararın neye göre verildiğinin görünmemesidir. Bu yazı, zam döneminde ekipte ve yönetimde görülen işaretleri ve bunların neden büyümenin doğal sonucu olduğunu anlatır.

Kısa Cevap

Zam dönemindeki gerginliğin kaynağı çoğu zaman ayrılan bütçe değil, kararın gerekçesinin görünmemesidir. Ekip kararın neye göre verildiğini göremediğinde verilen zam beklenen etkiyi yaratmaz ve karşılaştırma başlar. Ücretler başlangıçta tek tek ve o günün koşullarıyla belirlendiği için ekip büyüdükçe aradaki denge kendiliğinden korunmaz; bu kimsenin hatası değildir.

Tanıdık sahneler: “kime ne kadar” sorusu

Zam dönemi yaklaştığında birçok şirkette benzer sahneler yaşanır: karar ortak bir ölçüte göre değil, o günlerde yapılan konuşmalara göre şekillenir. Yöneticiler kendi ekibi için bastırır. İsteyen biraz daha fazlasını alır, istemeyen bekler. Karar çıktıktan sonra da konu kapanmaz; koridorda konuşulmaya devam eder.

Bu dönemde sık görülen işaretler şunlardır:

  • Benzer işi yapan iki kişi arasındaki farkı kimse açıklayamıyor.
  • Yeni gelen, yıllardır çalışandan daha yüksek ücretle başlıyor.
  • Zam görüşmesi ile performans görüşmesi birbirine karışıyor.
  • Karar açıklandıktan sonra bazı çalışanlar tek tek yeniden görüşmeye geliyor.
  • Yöneticiler kararın gerekçesini ekibine anlatırken zorlanıyor.

Bunlar büyüyen şirketlerde sık rastlanan, anlaşılır durumlardır. Hiçbiri kötü niyetten doğmaz; çoğu, ücretlerin bugüne nasıl geldiğiyle ilgilidir.

Neden olur: ücretler tek tek oluşur

Ücret dengesi çoğu şirkette tek bir kararla değil, yıllar içinde verilmiş ayrı ayrı kararların toplamıyla oluşur. İlk çalışanların ücreti o günün koşullarıyla belirlenir. Sonra gelen her kişi için o anki ihtiyaç, adayın beklentisi ve şirketin o günkü imkânı belirleyici olur.

Her karar verildiği gün makuldür. Zorluk, bu kararlar yan yana geldiğinde ortaya çıkar. Acil aranan bir role gelen kişi, uzun süredir aynı işi yapan çalışandan farklı bir noktadan başlayabilir. Ayrılmak üzereyken kalmaya ikna edilen bir çalışanın ücreti, sessizce çalışan arkadaşınınkinden ayrışabilir. Kimse bu farkları kurmak istememiştir; farklar zamanla birikir.

Ekip küçükken kurucu herkesin durumunu aklında tutar ve dengeyi kendisi gözetir. Ekip büyüdükçe ve ücret kararına yöneticiler de katıldıkça bu denge kendiliğinden korunmaz. Ortak bir ölçüt olmadığında her yönetici kendi ekibini savunur ve karar, kimin daha ısrarlı olduğuna göre biçimlenebilir.

Benzer işi yapan iki kişi arasındaki farkın açıklanamaması, çoğu zaman işlerin kendisinin net tanımlanmamış olmasıyla da ilgilidir. Kimin neyden sorumlu olduğu belirsizse hangi işlerin gerçekten benzer olduğu da tartışmalı kalır. Bu konuya görev tanımı yazımızda değindik.

Ekipteki etkisi: sessiz karşılaştırma

Çalışanlar ücretlerini yalnızca kendi beklentileriyle değil, çevreleriyle de karşılaştırır ve bu karşılaştırma çoğu zaman sessiz yapılır. Ücretlerin konuşulmuyor olması karşılaştırmayı durdurmaz; yalnızca eksik bilgiyle yapılmasına yol açar. Çalışan duyduklarından ve tahminlerinden bir tablo kurar. Kararın gerekçesi görünmediğinde boşluğu bu tahminler doldurur.

Bu yüzden verilen zam beklenen şekilde karşılanmayabilir. Çalışan aldığı artışı değil, artışın neye göre belirlendiğini bilmediğini düşünür; emeğinin görüldüğünden emin olamaz. Etkisi çoğu zaman bir itirazla değil, sessiz bir geri çekilmeyle görülür: fazladan sorumluluk almaktan kaçınma, fikir sunmama, başka fırsatlara daha açık olma.

Burada belirleyici olan sonucun kendisinden çok, sonucun anlaşılır olmasıdır. Çalışan beklediği artışı almasa da kararın herkes için aynı mantıkla verildiğine inanıyorsa sonucu kabullenmesi kolaylaşır.

Arada kalan yönetici

Zam döneminde zor konumda kalanlardan biri, kararı ekibine anlatması beklenen yöneticidir. Kararın nasıl verildiğini kendisi de tam bilmiyorsa ekibine yalnızca sonucu aktarabilir.

Çalışan “neden bu kadar” diye sorduğunda yöneticinin elinde açıklayabileceği bir gerekçe yoksa konuşma çoğu zaman iki yoldan birine gider: yönetici ya kararı üst yönetime bağlar ya da bir sonraki dönem için söz vermek zorunda hisseder. İlki yöneticinin ekibi gözündeki konumunu zayıflatır, ikincisi gelecek yılın tartışmasını bugünden başlatır.

Zam ile performans görüşmesinin karışması da bu noktada ortaya çıkar. Gelişimi konuşmak için yapılan görüşme ücret beklentisinin gölgesinde geçer; çalışan söylenenleri değil, sonunda duyacağı sonucu bekler. Bu durumu performans değerlendirmesi ve motivasyon üzerine yazımızda ayrıca ele aldık.

Kendinize sorabileceğiniz sorular

Zam döneminin şirketinizde nasıl yaşandığını görmek için aşağıdaki sorular bir başlangıç olabilir. Doğru ya da yanlış cevabı yoktur.

  • Bu yılki zam kararlarınızın neye dayandığını bir cümleyle anlatabilir misiniz?
  • Yöneticileriniz aynı soruya benzer bir cevap verir mi?
  • Benzer işi yapan çalışanlarınız arasındaki ücret farklarının nedenini biliyor musunuz?
  • Son dönemde işe aldığınız kişilerin başlangıç ücretleri, mevcut ekibinizle yan yana geldiğinde nasıl bir tablo oluşturuyor?
  • Zam ve performans görüşmeleri ekibinizin gözünde ayrı konular mı, tek bir konu mu?
  • Geçen yılki kararlardan sonra ekipte ne konuşulduğunu biliyor musunuz?

Cevapları bir çalışanınızın gözünden de düşünmeyi deneyin. Yönetimden bakıldığında gerekçesi açık olan bir karar, ekipten bakıldığında yalnızca bir sonuç olarak görünebilir. Bazı sorulara “emin değilim” demeniz olağandır; ücret, birçok şirkette üzerinde açıkça pek konuşulmayan bir konudur.

Yön: kararın gerekçesinin görünür olması

Zam dönemini sakinleştiren şey çoğu zaman daha büyük bir bütçe değil, kararın neye göre verildiğinin şirket içinde anlaşılır olmasıdır. Gerekçe görünür olduğunda konuşma kişiler üzerinden değil, ölçüt üzerinden yapılır.

Bu görünürlüğün ne anlama geldiği her şirkette farklıdır. Neyin kiminle paylaşılacağı ve geçmişten gelen farklara nasıl yaklaşılacağı; şirketinizin ölçeğine, kültürüne ve imkânlarına göre verilecek kararlardır. Bu yüzden burada bir oran ya da hazır bir yapı önermiyoruz; başka bir şirketten alınan bir düzen sizin ekibinizde farklı sonuç verebilir.

Görünürlük, herkesin ücretinin açıklanması anlamına da gelmez. Söz konusu olan, kararın mantığının anlaşılır olmasıdır.

Ücret ve yan haklar konusuna nasıl yaklaştığımızı Ücret & Yan Haklar sayfamızda bulabilirsiniz. Zam görüşmelerinden önce ya da sonra, mevcut durumunuzu ücretsiz ön görüşmede birlikte konuşabiliriz.

Sık Sorulan Sorular

Zam dönemi neden her yıl gergin geçiyor?

Çoğu zaman bütçe yetersiz olduğu için değil, kararın neye göre verildiği ekip tarafından görülemediği için. Ortak bir ölçüt olmadığında konuşma pazarlığa döner ve karardan sonra karşılaştırma başlar.

Bütçeyi artırmak gerginliği azaltır mı?

Tek başına yeterli olmayabilir. Kararın gerekçesi görünmüyorsa daha yüksek bir artış da “neden ona o kadar, bana bu kadar” sorusunu kapatmaz.

Yeni gelenin daha yüksek ücretle başlaması neden sık görülüyor?

Ücretler işe alım anındaki koşullarla tek tek belirlendiği için. Mevcut çalışanların ücreti ise geçmiş kararların devamıdır; ikisi yan yana geldiğinde fark görünür hâle gelir. Bu, büyüyen şirketlerde anlaşılır bir durumdur.

Kararın gerekçesinin görünür olması, ücretlerin açıklanması mı demek?

Hayır. Kastedilen, kararın hangi mantıkla verildiğinin anlaşılır olmasıdır. Neyin, kiminle, ne ölçüde paylaşılacağı şirketinize göre verilecek bir karardır.

Ücret dengemize nereden bakmaya başlayabiliriz?

Bu, ekibinizin büyüklüğüne ve ücretlerin bugüne kadar nasıl oluştuğuna göre değişir. Ücretsiz ön görüşmede mevcut durumunuzu konuşup öncelikleri birlikte netleştirebiliriz.

Zam dönemini birlikte konuşalım

Ücret kararlarınızın ekibinizde nasıl karşılandığını ve sizin için hangi yönün anlamlı olduğunu ücretsiz ön görüşmede birlikte netleştirelim. Ücretsiz ön görüşme · yükümlülüksüz.

Ücretsiz Ön Görüşme Planla

İlgili hizmetler

Diğer yazılar