Yıl sonunda satışın, bütçenin ve yatırımın hesabı yapılır; işin insan tarafı ise çoğu zaman bu hesabın dışında kalır. Oysa yıl içinde yeniden açılan ilanlar, tek kişinin bildiği işler ve değerlendirme dönemi yaklaşırken hissedilen gerginlik, ancak geriye bakıldığında bir araya gelen işaretlerdir. Bu yazı, yıl biterken İnsan Kaynakları tarafında nerede durduğunuzu görmenize yardımcı olabilecek işaretleri ve soruları bir araya getirir.
Kısa Cevap
Yıl sonunda İnsan Kaynakları tarafına bakmak, yıl içinde tek tek yaşanan olayların ortak bir tabloya dönüşüp dönüşmediğini görmektir. Aynı pozisyona yeniden ilan açılması, işlerin tek kişinin bildiği şekilde yürümesi, değerlendirme ve zam dönemi öncesi gerginlik ve yeni yıl hedefinin kimlerle gerçekleşeceğinin konuşulmamış olması sık görülen işaretlerdir. Bunlar kimsenin hatası değil, büyümenin doğal sonucudur; ilk yön, bir şeyi değiştirmeden önce mevcut durumu görmektir.
Yıl sonu hesabında insan tarafı neden eksik kalıyor?
İnsan tarafı yıl sonu hesabında eksik kalır, çünkü yıl içinde tek bir tablo olarak değil, ayrı ayrı olaylar olarak yaşanır. Satışın, tahsilatın ve bütçenin nerede kapandığı bellidir; bunlar düzenli izlenir ve yıl sonunda yan yana konur. Bir işe alım, bir ayrılık ya da ekipteki bir gerginlik ise kendi gününde konuşulur, o gün bir çözüm bulunur ve konu kapanır.
Büyüyen şirkette yıl hızlı geçer. İşe alımlar olur, ayrılanlar olur, zam konuşulur, yeni işler gelir. Aralık geldiğinde gündemi yılın kapanışı ve yeni yılın hedefleri doldurur; geriye dönüp “bu yıl ekip tarafında ne yaşadık” diye bakmaya pek vakit kalmaz.
Bu kimsenin hatası değildir. Şirket büyürken önce işin kendisi yetiştirilir; işin insan tarafı çoğu zaman en son düzenlenen taraf olur. İnsan Kaynakları işlerinin belli bir sahibinin bulunmadığı ya da bir kişinin başka görevlerinin yanında yürüttüğü şirketlerde bu daha da olağandır.
Geriye bakınca görünen işaretler
Bazı işaretler yaşandığı gün tek bir olay gibi görünür, yılın tamamına bakıldığında ise bir örüntüye dönüşür. Aşağıdakilerden hangilerinin bu yıl sizde de yaşandığını düşünmek iyi bir başlangıç olabilir:
- Aynı pozisyon için yıl içinde yeniden ilan açıldı. İlk seferde neden kişiye bağlandı; ikinci seferde soru role ve karşılama biçimine dönmeye başladı.
- Yeni başlayanlardan bazıları beklenenden erken ayrıldı. Bu konuyu yeni çalışanların erken ayrılmasıyla ilgili yazımızda ayrıca ele aldık.
- Bazı işler hâlâ tek bir kişinin bildiği şekilde yürüyor. O kişi izne çıktığında ya da yoğun olduğunda iş bekliyor.
- Değerlendirme ve zam dönemi yaklaşırken ekipte gerginlik hissediliyor. Konu resmen açılmadan önce koridorda konuşulmaya başlanıyor.
- Yeni yılın hedefleri konuşuluyor, bu hedefin kimlerle gerçekleşeceği henüz konuşulmadı.
- Küçük kararlar bile aynı masada bekliyor. Bu tabloyu her şeyin patronun masasından geçtiği şirketler üzerine yazımızda anlattık.
Bu işaretlerin hiçbiri tek başına büyük bir sorun anlamına gelmez. Birkaçı aynı yıl içinde bir araya geldiğinde ise ortak bir şeye işaret edebilir: işler kişilerin çabasıyla yürüyor, ancak bu çabayı taşıyacak düzen henüz kurulmamış olabilir.
“Bir şeyler aksıyor ama neresi?” hissi
Birçok şirket sahibi ve yönetici yıl sonuna belirli bir sorunla değil, adını koyamadığı bir hisle gelir. İşler yürüyor, müşteri memnun, ekip çalışıyor; yine de yıl olması gerekenden daha yorucu geçmiş gibidir.
Bu his çoğu zaman tek bir büyük aksaklıktan değil, küçük şeylerin birikiminden doğar. Bir işin iki kez yapılması, bir sorunun herkesçe bilinip kimse tarafından üstlenilmemesi, aynı konunun her ay yeniden konuşulması tek tek önemsiz görünür. Yılın tamamında ise hatırı sayılır bir zaman ve enerji tutar.
Hissin adını koymak zordur, çünkü belirtiler farklı yerlerde ortaya çıkar. Bir bölümde işe alım uzar, bir diğerinde iyi bir çalışan sessizleşir, bir başkasında yönetici ekibinin yükünü kendi üstüne alır. Bunları birbirine bağlayan şeyi görmek için konulara tek tek değil, birlikte bakmak gerekir. Benzer işaretleri İnsan Kaynakları sisteminin eksik kaldığını gösteren işaretler üzerine yazımızda da bulabilirsiniz.
Bakılmadığında yeni yıla ne taşınır?
Yıl sonunda insan tarafına bakılmadığında, bu yılın yanıtlanmamış soruları olduğu gibi yeni yıla taşınır. Takvim değişir, koşullar aynı kalır.
- Aynı pozisyon için yeniden arayışa çıkılır, çünkü ilk seferde neyin tutmadığı konuşulmamıştır.
- Değerlendirme ve zam dönemi bir sonraki yıl da benzer bir gerginlikle karşılanır.
- Kişiye bağlı işler büyüdükçe o kişilerin yükü de artar.
- Yeni hedefler mevcut ekibin üzerine eklenir; kimin neyi üstleneceği yıl içinde, iş sıkıştığında belirlenir.
Bunların hiçbiri bir anda olmaz ve bu yüzden kolayca gözden kaçar. Yıl sonu, yaşananlar henüz tazeyken bu tabloya sakin bir gözle bakmaya uygun bir zamandır. Amaç eksik aramak değil, yeni yılın planını gerçekte olan duruma göre kurabilmektir.
Kendinize sorabileceğiniz sorular
Aşağıdaki sorular bir sınav değil, geriye bakmayı kolaylaştıran bir çerçevedir. Doğru ya da yanlış cevabı yoktur; amaç bu yıl gerçekte ne yaşandığını görünür kılmaktır.
- Bu yıl aynı pozisyon için birden fazla kez arayışa çıktınız mı?
- Bu yıl ayrılan çalışanlarınızın ayrılma nedenlerini biliyor musunuz, yoksa tahmin mi ediyorsunuz?
- Hangi işler yalnızca bir kişinin bildiği şekilde yürüyor?
- Değerlendirme ve zam dönemi yaklaşırken ekipte merak mı, gerginlik mi hissediliyor?
- Yeni yıl hedefinizin kimlerle gerçekleşeceği konuşuldu mu?
- İnsan Kaynakları ile ilgili işlerin şirketinizde belli bir sahibi var mı?
Bu soruları yöneticilerinizle birlikte düşünmek, tek başınıza göremeyeceğiniz bir tabloyu ortaya çıkarabilir. Bazılarına “emin değilim” demeniz olağandır; bu bir eksiklik değil, nereye bakmanın yararlı olacağını gösteren bir işarettir.
Yön: önce mevcut durumu görmek
Yıl sonu için sağlıklı ilk yön, bir şeyi değiştirmeye girişmeden önce bugünkü durumu olduğu gibi görmektir. Hangi konunun öncelikli olduğu, ancak tablo ortaya çıktığında anlaşılır.
Bu tablonun nasıl okunacağı her şirkette farklıdır. Ölçeğiniz, ekibinizin geçmişi ve önünüzdeki hedef, hangi işaretin daha önemli olduğunu belirler. Bir şirkette öncelik işe alım tarafındadır, bir diğerinde değerlendirme ve ücret dönemi, bir başkasında kişiye bağlı kalan işler. Başka bir şirkette işe yarayan hazır bir liste bu yüzden sizde aynı sonucu vermeyebilir.
Yıl sonunun öne çıkan konularını ayrı yazılarda ele aldık: değerlendirme görüşmesini yapacak yöneticiler, zam dönemi ve ücret dengesi ve yeni yıl hedefinin kimlerle gerçekleşeceği.
İnsan Kaynakları süreçlerinizin bugünkü durumuna nasıl baktığımızı Ücretsiz İnsan Kaynakları Süreç Analizi sayfamızda bulabilirsiniz. Sizin için hangi konudan başlamanın anlamlı olduğunu ücretsiz ön görüşmede birlikte netleştirebiliriz.
Sık Sorulan Sorular
Yıl sonunda İnsan Kaynakları tarafına neden ayrıca bakmak gerekir?
Satış ve bütçe yıl boyunca izlenir ve yıl sonunda kendiliğinden masaya gelir. İnsan tarafındaki olaylar ise ayrı ayrı yaşandığı için ancak bilinçli olarak geriye bakıldığında bir tablo oluşturur.
Bu işaretlerden birkaçını görüyorsak şirketimizde bir sorun mu var?
Bu işaretler büyüyen şirketlerde sık görülür ve çoğu zaman büyümenin doğal sonucudur. Birkaçının aynı yıl içinde bir araya gelmesi, işin insan tarafına daha yakından bakmanın yararlı olabileceğini gösterir.
Şirketimizde ayrı bir İnsan Kaynakları birimi yok; bu sorular bizim için de geçerli mi?
Evet. Sorular bir birimin varlığına değil; işe alımın, değerlendirmenin ve ekiple ilgili kararların şirketinizde nasıl yürüdüğüne bakar. Ayrı bir birim olmayan şirketlerde bu işler çoğu zaman kurucunun ya da bir yöneticinin üzerindedir.
Yıl sonu yoğun bir dönem; bu değerlendirme yeni yıla bırakılabilir mi?
Bırakılabilir; belirli bir tarihe bağlı değildir. Yıl sonunun avantajı, yaşananların henüz taze olması ve yeni yıl planının bu tabloyu görerek yapılabilmesidir.
Nereden başlayacağımıza nasıl karar veririz?
Bu, şirketinizin ölçeğine ve bu yıl yaşadıklarınıza göre değişir. Ücretsiz ön görüşmede mevcut durumunuzu konuşup öncelikleri birlikte netleştirebiliriz.
Yılı kapatırken İnsan Kaynakları tarafına birlikte bakalım
Bu yıl ekip tarafında yaşadıklarınızı ve yeni yıla hangi sorularla girdiğinizi ücretsiz ön görüşmede konuşalım; sizin için anlamlı olan yönü birlikte netleştirelim. Ücretsiz ön görüşme · yükümlülüksüz.
Ücretsiz Ön Görüşme Planla